038.788.5182

Phòng 204, Tòa nhà Co
     182 - Lương Thế Vinh, Thanh Xuân, Hà Nội

Giúp đỡ người có rối loạn nhân cách ranh giới

Đăng ngày" 01/07/2022 Bởi admin2

Một người thân yêu của bạn được chẩn đoán với rối loạn nhân cách ranh giới (Tiếng Anh: Borderline personality disorder, hay BPD)? Tuy không thể ép họ tìm kiếm điều trị, bạn luôn có thể cố gắng cải thiện tương tác, thiết lập các ranh giới lành mạnh, và ổn định mối quan hệ của bạn với người đó.

Những điều bạn cần biết về BPD

Những người có rối loạn nhân cách ranh giới, hay BPD, thường gặp nhiều khó khăn trong các mối quan hệ, đặc biệt với những người thân thiết nhất. Những dao động cảm xúc mãnh liệt, những cơn giận dữ bùng phát, nỗi sợ triền miên đối với việc bị bỏ rơi, cùng với những hành động bốc động và phi lý của họ có thể khiến những người thân xung quanh cảm thấy bị ngược đãi, bất lực, và mất cân bằng. Gia đình và người yêu của những người có BPD thường so sánh mối quan hệ của họ với một chuyến tàu lượn siêu tốc không hồi kết, cảm giác như bản thân đang bị khuất phục bởi các triệu chứng BPD của người bạn yêu thương, mắc kẹt cho tới khi bạn thực sự rời khỏi mối quan hệ hoặc khi người đó tìm tới điều trị. Thế nhưng, trên thực tế, bạn nắm trong tay nhiều sức mạnh hơn mình nghĩ.

Bạn có thể thay đổi mối quan hệ bằng cách kiểm soát phản ứng của bản thân, thiết lập giới hạn rõ ràng, và cải thiện tương tác giữa bạn và người bạn yêu thương. Tuy không tồn tại thứ gọi là thuốc thần, nhiều người với BPD có thể trở nên khỏe mạnh hơn, cùng những mối quan hệ ổn định và lành mạnh hơn nếu họ được điều trị và hỗ trợ đúng cách. Những người được nhiều hỗ trợ và có môi trường gia đình ổn định thường cải thiện triệu chứng sớm hơn những người với các mối quan hệ lộn xộn và bất ổn.

Cho dù đó là người yêu, bố mẹ, con cái, anh chị em, bạn bè hay một người thân yêu khác, bạn luôn có thể cải thiện mối quan hệ của bạn với người thân có BPD, cũng như chất lượng cuộc sống của bản thân, ngay cả khi chính họ cũng chưa sẵn sàng đối diện với vấn đề hay tìm kiếm điều trị.

Tìm hiểu nhiều nhất có thể

Nếu người thân của bạn có BPD, bạn cần phải hiểu rằng họ đang trải qua vô vàn khó khăn. Tuy những hành vi của họ có thể gây thiệt hại và tổn thương, chúng chỉ là phản ứng trước nỗi đau tinh thần sâu thẳm. Nói theo cách khác, bạn không gây ra những hành vi đó. Khi người thân của bạn nói hay làm điều gì gây tổn thương, hãy hiểu rằng họ chỉ đang cố gắng xoa dịu nỗi đau, và hiếm khi điều đó là cố ý.

Hiểu biết về BPD sẽ không thay bạn giải quyết mọi vấn đề trong mối quan hệ ngay lập tức, nhưng nó sẽ giúp bạn hiểu hơn về những gì bạn đang đối diện, đồng thời đối phó với khó khăn một cách thông minh hơn.

Nhận ra các dấu hiệu và triệu chứng của BPD

Để nhận ra các dấu hiệu và triệu chứng của BPD không phải lúc nào cũng dễ dàng. BPD thường được chẩn đoán cùng với nhiều rối loạn khác như trầm cảm, rối loạn lưỡng cực, lo âu, rối loạn ăn uống, hay lạm dụng chất kích thích. Nếu người thân của bạn có BPD, họ có thể vô cùng nhạy cảm và những điều tưởng như là nhỏ bé đối với bạn thường dẫn tới những phản ứng mãnh liệt ở họ.

Một khi giận dữ, những người với BPD thường mất khả năng suy nghĩ thấu đáo hay xoa dịu bản thân một cách lành mạnh. Họ có thể nói ra những điều gây tổn thương hay có những hành động nguy hiểm và không đúng mực. Sự bất ổn trong cảm xúc này có thể làm tổn hại các mối quan hệ và gây căng thẳng đối với gia đình, người yêu, và bạn bè.

Nhiều người thân thiết của những người có BPD thường cảm nhận được vấn đề nhưng không thể miêu tả hay gọi tên được nó. Tìm hiểu về chẩn đoán của BPD có thể giải tỏa nỗi lo và đem lại hy vọng.

Liệu người bạn yêu thương có BPD?

Trong mối quan hệ:

1. Bạn có cảm thấy bản thân phải cẩn trọng quá mức khi ở quanh họ, liệu bạn có phải để ý từng lời nói và hành động để khiến họ không phiền lòng? Bạn có thường xuyên phải che giấu suy nghĩ và cảm xúc của mình để tránh xung đột và gây tổn thương?

2. Người bạn yêu thương có biến đổi cảm xúc một cách đột ngột và mãnh liệt? Chẳng hạn, họ có thể bình tĩnh bây giờ, nhưng cũng có thể nổi giận ngay sau đó, và bỗng dưng chán nản? Liệu những dao động cảm xúc liên tục này có khó đoán và dường như phi lý?

3. Người bạn yêu thương có thường nhìn nhận bạn theo một cách trắng – đen, và không có điểm trung lập? Ví dụ, bạn có thể là một con người “hoàn hảo”, người duy nhất họ có thể tin tưởng, hoặc bạn cũng có thể là người “ích kỉ”, “vô cảm”, hoặc chưa bao giờ yêu thương họ thật lòng.

4. Bạn có cảm thấy mình không thể thắng cuộc, rằng bất cứ điều gì bạn nói ra sẽ đều bị bẻ cong và được dùng để tấn công bạn? Bạn có cảm thấy như thể người bạn yêu thương liên tục thay đổi các kỳ vọng của họ, bởi vậy, bạn không bao giờ có thể chắc chắn làm sao để giữ hòa khí?

5. Liệu mọi thứ luôn luôn là lỗi của bạn? Bạn có cảm thấy liên tục bị chỉ trích và đổ lỗi vì những lý do không chính đáng? Liệu người đó có buộc tội bạn cho những điều bạn chưa từng nói hay làm? Liệu bạn có cảm thấy bị hiểu lầm mỗi khi bạn cố gắng giải thích và trấn an họ?

6. Bạn có cảm thấy bản thân bị điều khiển bởi sự sợ hãi, tội lỗi, hay các hành vi thái quá? Liệu người thân của bạn có đe dọa, nổi giận, đưa ra những tuyên bố, phát ngôn đầy tính cảm xúc mạnh, hay làm những việc nguy hiểm khi họ nghĩ bạn đang không cảm thấy hạnh phúc và có thể rời đi?

Nếu câu trả lời là có cho hầu hết các câu hỏi trên, người thân của bạn có thể có rối loạn nhân cách ranh giới, hay BPD.

Lưu ý: Đây là chỉ các dấu hiệu nhận biết, không phải cơ sở để đưa ra chẩn đoán chính thức. Bạn nên khuyên bạn bè, người thân mình đi khám để được đánh giá chính xác vấn đề.

Để giúp ai đó với BPD, trước hết, hãy chăm lo cho bản thân

Khi một thành viên trong gia đình hay người yêu của bạn có BPD, bạn sẽ dễ dàng cảm thấy bản thân trở thành một người hùng cố gắng giải cứu và thỏa mãn những nhu cầu của họ. Có thể, bạn sẽ dốc gần như toàn bộ số năng lượng của mình lên người đó và quên đi những nhu cầu cảm xúc của chính bản thân. Điều này có thể dẫn tới hờn ghét, buồn rầu, kiệt quệ, và thậm chí bệnh tật thể chất.

Bạn không thể giúp ai đó hay duy trì các mối quan hệ bền vững, lành mạnh khi chính bạn không còn sức lực và luôn trong trạng thái căng thẳng. Như trong trường hợp khẩn cấp trên máy bay, bạn luôn phải “đeo mặt nạ cho mình trước”.

Cố gắng không cô lập bản thân. Hãy ưu tiên việc giữ liên lạc với gia đình và những người khiến bạn cảm thấy hạnh phúc. Bạn cần sự hỗ trợ từ những người sẵn sàng lắng nghe, khiến bạn cảm thấy mình được quan tâm, và đưa bạn trở về thực tế khi cần.

Bạn có thể (và nên) có cuộc sống của riêng mình! Hãy cho phép bản thân tận hưởng cuộc sống bên ngoài mối quan hệ của bạn với người có BPD. Bạn không hề ích kỉ khi dành thời gian cho bản thân để thư giãn và vui vẻ. Hơn hết, cả bạn và người có BPD sẽ đều nhận được lợi ích từ một cái nhìn tốt hơn về cuộc sống.

Tham gia một nhóm hỗ trợ dành cho thành viên gia đình của những người có BPD. Có rất nhiều lợi ích đến từ việc gặp gỡ những người thấu hiểu những gì bạn đang trải qua. Nếu bạn không thể tìm được nhóm hỗ trợ nào trong khu vực bạn sinh sống, hãy thử tra khảo các cộng đồng BPD online.

Đừng lơ là trước sức khỏe thể chất. Khi bạn bị cuốn vào vòng xoáy của các mối quan hệ, rất dễ để quên mất việc ăn uống lành mạnh, thể dục thể thao, và ngủ đủ giấc. Hãy cố gắng đừng để bản thân rơi vào cạm bẫy này. Khi bạn khỏe mạnh và nghỉ ngơi đầy đủ, bạn sẽ giải quyết căng thẳng và kiểm soát cảm xúc, cũng như hành vi của mình một cách tốt hơn.

Học cách kiểm soát căng thẳng. Lo lắng hay giận dữ trước hành vi của người có BPD sẽ chỉ đổ thêm dầu vào lửa. Bằng việc tập luyện với các kích thích giác quan, bạn có thể học được cách giải tỏa ngay trong giây phút căng thẳng, giữ bình tĩnh và thư giãn khi áp lực đang dồn nén.

Hãy nhớ lấy 3 nguyên tắc quan trọng

Nhiều người thường tự cảm thấy tội lỗi trước những hành vi gây hại của người có BPD. Có thể, bạn đã tự hỏi bản thân liệu mình đã làm gì để khiến họ giận dữ đến thế. Hơn nữa, bạn còn có thể nghĩ rằng bản thân xứng đáng bị lạm dụng, bạo hành, rằng mình phải chịu trách nhiệm cho bất kỳ thất bại nào trong quá trình điều trị của họ.

Thế nhưng, bạn thực sự cần ghi nhớ rằng trách nhiệm nằm ở người đó.

Dưới đây là 3 nguyên tắc quan trọng:

  1. Tôi không phải là nguyên nhân.
  2. Tôi không thể chữa trị được vấn đề này.
  3. Tôi không thể kiểm soát được nó.

Giao tiếp với người có BPD

Giao tiếp là một phần thiết yếu của mọi mối quan hệ thế nhưng, giao tiếp với người có BPD đặc biệt là một thách thức. Những người có người thân với BPD thường chia sẻ rằng nói chuyện với họ như thể đang cãi nhau với một đứa trẻ vậy. Những người có BPD gặp khó khăn trong việc đọc hiểu ngôn ngữ cơ thể hoặc hiểu những nội dung phi ngôn ngữ trong một cuộc hội thoại. Họ có thể thốt ra những lời ác ý, bất công, hay vô lý. Nỗi sợ bị bỏ rơi có thể khiến họ phản ứng thái quá với từng cử chỉ, hành động nhỏ mỗi khi cảm thấy mình sắp phải rời xa ai đó. Và sự hung hăng của họ có thể dẫn đến thịnh nộ, lạm dụng bằng lời nói, hay thậm chí là bạo lực.

Vấn đề của BPD nằm ở cách nó bóp méo những thông điệp mà người mắc rối loạn tiếp nhận, cũng như những gì họ cố gắng diễn đạt. Chuyên gia về BPD kiêm nhà văn, Randi Kreger so sánh BPD với “‘chứng khó đọc âm thanh’ (Tiếng Anh: Aural dyslexia), khiến chủ thể chỉ nghe được những câu từ bị đảo lộn và thiếu ngữ cảnh.

Lắng nghe người bạn yêu thương và đón nhận cảm xúc của họ là một trong những cách tốt nhất để giúp một người có BPD bình tĩnh. Khi bạn hiểu được cách người có BPD tiếp nhận thông tin, và từ đó điều chỉnh cách bạn giao tiếp với họ, bạn có thể xoa dịu những cơn giận dữ, đồng thời xây dựng một mối quan hệ thân thiết và bền vững hơn.

Lời khuyên trong việc giao tiếp

Bạn cần phải biết đâu là thời điểm an toàn để bắt đầu một cuộc trò chuyện. Nếu người thân của bạn đang tức giận, lạm dụng bằng lời nói, hay đưa ra những lời đe dọa mang tính thể xác, đó không phải thời điểm thích hợp để nói chuyện. Trong những trường hợp trên, bạn nên bình tĩnh tạm ngưng cuộc hội thoại bằng cách nói rằng “Hãy nói chuyện khi cả hai chúng ta cùng bình tĩnh. Tôi muốn tập trung hoàn toàn sự chú ý của mình vào bạn nhưng hiện tại điều đó thực sự quá khó với tôi.”

Khi mọi chuyện lắng xuống:

Chủ động lắng nghe và cảm thông. Tránh không để mất tập trung bởi TV, máy tính, hay điện thoại. Cố gắng không ngắt cuộc hội thoại hay chuyển hướng sang các mối lo của bạn. Gạt ý kiến cá nhân sang một bên, không đổ lỗi hay chỉ trích, và bày tỏ sự hứng thú qua việc gật đầu hay những hồi đáp ngắn như “ừ”. Bạn không cần phải nhất trí với những gì người kia nói để cho họ thấy bạn đang lắng nghe và cảm thông.

Tập trung vào cảm xúc thay vì ngôn từ. Cảm xúc của người có BPD thể hiện nhiều hơn những gì họ đang thực sự nói. Những người có BPD cần được công nhận, và họ muốn người khác thấu hiểu nỗi đau họ đang trải qua. Hãy lắng nghe cảm xúc người thân của bạn đang cố bày tỏ thay vì để ý quá mức tới những ngôn từ họ đang sử dụng.

Cố gắng khiến người có BPD cảm thấy họ đang được lắng nghe. Đừng vội phê bình, bác bỏ cảm xúc của họ, hay cố trở thành người thắng cuộc, ngay cả khi những gì họ nói hoàn toàn phi lý.

Cố gắng hết sức để giữ bình tĩnh, ngay cả khi người có BPD đang cáu giận. Không nên biện hộ cho bản thân khi bị buộc tội và chỉ trích, ngay cả khi điều đó có bất công đến nhường nào bởi nó chỉ khiến người thân của bạn giận dữ hơn thôi. Hãy đi tới một nơi khác nếu bạn cần thời gian và không gian cho bản thân để bình tĩnh lại.

Nói về những chủ đề khác ngoài BPD. Cuộc sống của bạn và người bạn yêu thương không chỉ xoay quanh rối loạn của họ, bởi vậy, hãy dành thời gian khám phá và trò chuyện về nhiều chủ đề khác. Những chủ đề nhẹ nhàng có thể giải tỏa xung đột giữa bạn và người thân, đồng thời tạo động lực cho họ tìm kiếm những sở thích mới, cũng như tiếp tục theo đuổi đam mê sẵn có.

Đừng lơ là trước các hành vi tự hại và lời đe dọa tự sát. Nếu bạn tin rằng người thân của bạn đang có nguy cơ tự sát, ĐỪNG để họ ở một mình. Hãy lập tức liên lạc nhà trị liệu tâm lý của họ hoặc tổng đài tự sát của khu vực.

Thiết lập ranh giới lành mạnh với người thân có BPD

Thiết lập ranh giới lành mạnh là một trong những cách hiệu quả nhất để giúp người thân với BPD của bạn kiểm soát hành vi của họ. Việc đặt ra giới hạn có thể giúp họ đối phó tốt hơn với những đòi hỏi của thế giới bên ngoài, bởi những nơi như trường học, công sở, và hệ thống pháp luật đều có những giới hạn được đặt ra về hành vi chừng mực.

Thiết lập ranh giới trong mối quan hệ có thể làm giảm sự hỗn loạn và bất ổn bởi nó giúp tạo nên một trật tự cho mối quan hệ. Hơn nữa, ranh giới có thể đem lại cho bạn nhiều lựa chọn hơn trong việc phản ứng khi phải đối diện với hành vi tiêu cực. Khi bạn và người thân đều có giới hạn của riêng mình, cả hai bên sẽ thiết lập được sự tin tưởng và tôn trọng lẫn nhau. Đây chính là những nhân tố làm nên một mối quan hệ ý nghĩa.

Tuy nhiên, ranh giới không thể ngay lập tức sửa chữa mối quan hệ của bạn. Trên thực tế, mọi thứ còn có thể trở nên tồi tệ hơn trước khi chúng được cải thiện. Người có BPD rất sợ bị từ chối, và họ nhạy cảm trước mọi dấu hiệu của điều này, cho dù nó có nhỏ đến đâu. Bởi vậy, nếu bạn chưa từng đặt ra giới hạn trong mối quan hệ, khả năng cao người thân của bạn sẽ phản ứng tiêu cực trước tiên. Tuy nhiên, nếu bạn bị khuất phục bởi sự giận dữ của người đó, bạn sẽ chỉ tiếp tục củng cố hành vi tiêu cực của họ và rồi vòng lặp cứ được tiếp diễn. Thay vào đó, hãy giữ vững lập trường của mình bởi điều đó sẽ có lợi cho cả hai bên và cải thiện mối quan hệ.

Làm thế nào để đặt ra và duy trì ranh giới lành mạnh?

Nói chuyện về ranh giới vào thời điểm cả hai bạn đều đang thực sự bình tĩnh. Hãy cho họ biết rõ hành vi nào bạn có thể chịu đựng được, và hành vi nào bạn không thể. Chẳng hạn, bạn có thể nói, “Nếu bạn không thể nói chuyện mà không chửi bới, tôi sẽ đi ra khỏi đây.”

Những gì bạn nên làm:

  • Bình tĩnh trấn an người có BPD khi bạn đặt ra giới hạn. Bạn có thể nói rằng, “Tôi yêu bạn và muốn tiếp tục mối quan hệ của chúng ta, thế nhưng, hành vi của bạn khiến tôi căng thẳng và tôi không thể chịu đựng được nữa. Tôi cần bạn thay đổi.”
  • Chắc chắn rằng tất cả mọi người khác trong gia đình đều đồng ý với những giới hạn được đặt ra, và đưa ra hậu quả nếu họ lơ là trước chúng.
  • Xem việc đặt ra giới hạn là một quá trình, chứ không phải một sự kiện đơn lẻ. Thay vì đưa ra hàng loạt các giới hạn cùng một lúc, hãy đặt ra chúng một cách từ từ, với một hay hai giới hạn một lần.

Những gì bạn không nên làm:

  • Dọa nạt và đưa ra những nguyên tắc bạn không thể thực hiện: Theo như bản năng, người thân của bạn hiển nhiên sẽ thách thức những giới hạn. Nếu bạn mủi lòng và không đưa ra hậu quả, họ sẽ thấy rằng ranh giới được đặt ra là vô nghĩa và từ đó, các hành vi tiêu cực sẽ được tiếp diễn. Các tối hậu thư là những giải pháp cuối cùng, khi không còn cách nào khác (và một lần nữa, bạn cần phải chuẩn bị sẵn sàng để thực hiện bước này).
  • Chịu đựng các hành vi lạm dụng: Không một ai nên chịu đựng các hành vi lạm dụng, dù là lời nói hay thể xác. Chỉ vì hành vi của người đó đến từ rối loạn của họ, không có nghĩa rằng chúng không gây hại tới bạn hay các thành viên khác trong gia đình.
  • Nuông chiều người có BPD qua việc không để họ phải đối diện hậu quả đến từ hành động của họ: Nếu người thân của bạn không tôn trọng ranh giới được đặt ra và tiếp tục khiến bạn cảm thấy bất an, có thể, bạn nên rời đi. Điều này không có nghĩa là bạn không yêu thương họ, chỉ là bạn nên đặt việc chăm sóc bản thân lên hàng đầu.

Hỗ trợ quá trình điều trị của người thân có BPD

Rối loạn nhân cách ranh giới khả năng cao có thể điều trị được, tuy nhiên, một số người mắc rối loạn thường né tránh điều trị hay từ chối sự thật rằng họ đang gặp khó khăn. Nếu đây là trường hợp của người thân của bạn, bạn vẫn có thể hỗ trợ, cải thiện tương tác, và thiết lập ranh giới, đồng thời tiếp tục động viên họ tìm tới hỗ trợ chuyên nghiệp.

Mặc dù không có nhiều loại thuốc để lựa chọn, sự dẫn dắt của một nhà trị liệu tâm lý giỏi có thể tạo nên thay đổi lớn trong quá trình hồi phục của người bạn yêu thương. Các phương pháp trị liệu dành cho BPD, như liệu pháp hành vi biện chứng (Tiếng Anh: Dialectical Behavior Therapy, hay DBT) và liệu pháp giản đồ (Tiếng Anh: Schema Therapy) có thể giúp người thân của bạn vượt qua những vấn đề trong mối quan hệ và khó khăn trong việc tin tưởng, cũng như giúp họ khám phá các cách đối phó mới. Trong quá trình trị liệu, họ có thể học cách lấy lại bình tĩnh và tự xoa dịu bản thân một cách lành mạnh.

Làm thế nào để hỗ trợ trong việc điều trị

Nếu người thân của bạn từ chối chấp nhận rằng họ có BPD, bạn có thể tìm đến trị liệu cặp đôi. Phương pháp này không tập trung giải quyết mối quan hệ, thay vào đó, mục tiêu của phương pháp này nằm ở chính mối quan hệ, cũng như việc cải thiện giao tiếp. Người thân của bạn có thể sẽ sẵn sàng đồng ý tham gia phương pháp này hơn, và từ đó, sẽ nghĩ tới việc trị liệu BPD trong tương lai.

Động viên người thân của bạn khám phá những cách lành mạnh để giải quyết căng thẳng và đối phó với cảm xúc qua phương pháp chú tâm và các kỹ thuật thư giãn như yoga, hít thở sâu, hay thiền định. Sự kích thích các giác quan có thể giúp họ giải tỏa ngay trong giây phút căng thẳng. Một lần nữa, bạn cũng có thể cùng người thân của mình thực hiện các phương pháp trị liệu này. Điều đó sẽ vừa giúp củng cố mối quan hệ, vừa giúp người bạn yêu thương tìm đến những phương pháp điều trị khác.

Bằng cách phát triển khả năng đối phó với căng thẳng, người thân của bạn có thể học được cách nhấn nút “tạm dừng” khi có ham muốn thực hiện các hành vi một cách bốc đồng.

Đặt ra mục tiêu cho quá trình hồi phục từ BPD: Chậm rãi từng bước một.

Để hỗ trợ quá trình hồi phục của người bạn yêu thương, bạn cần phải kiên nhẫn và đặt ra các mục tiêu thực tế. Hành vi của họ luôn có thể cải thiện, thế nhưng, cũng như mọi sự thay đổi khác, họ cần thời gian.

  • Chậm rãi từng bước một thay vì nhắm tới những mục tiêu lớn và phi thực tế bởi khả năng cao hai bạn sẽ thất bại và nản chí. Qua việc giảm kỳ vọng, cũng như đặt ra các mục tiêu nhỏ và có thể đạt được theo từng bước, bạn và người thân sẽ có cơ hội thành công cao hơn.
  • Hỗ trợ quá trình hồi phục của người bạn yêu thương vừa là một thử thách, nhưng cũng thật xứng đáng. Tuy bạn vẫn cần phải chăm sóc bản thân, quá trình đồng hành cùng người đó có thể giúp bạn trưởng thành và khiến mối quan hệ ngày càng bền chặt.

 

 

Nguồn: Helping Someone with Borderline Personality Disorder

Dịch: Trân Trần. 

Biên tập: Vân Vũ. 

Image by StockSnap from Pixabay